VADE MECUM

  1. CASOS E FUNÇÕES

NOMINATIVO

Sujeito.

VOCATIVO

Apelo – Ó

GENITIVO

Adjunto adnominal restritivo - de

DATIVO

Objeto indireto – a ou para

ABLATIVO

Adjuntos adverbiais – por, pelo

ACUSATIVO

Objeto direto – sem preposição

  1. GENITIVO DAS DECLINAÇÕES

declinações

genitivo sing.

ae

I

is

us

ei

  1. PRIMEIRA DECLINAÇÃO

MODO

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

A

ae

VOCATIVO

A

ae

GENITIVO

ae

arum

DATIVO

ae

is

ABLATIVO

A

is

ACUSATIVO

Am

as

4. SEGUNDA DECLINAÇÃO

SINGULAR PLURAL

Caso/gen.

m.f.

m.

vir

n.

m.f.

m.

vir

n.

Nom.

us

er

ir

Um

i

i

i

a

Voc.

e

er

ir

Um

i

i

i

a

Gen.

i

i

i

i

orum

orum

orum

orum

Dat.

o

o

o

O

is

is

is

is

Abl.

o

o

o

O

is

is

is

is

Ac.

um

um

um

Um

os

os

os

a

5. TERCEIRA DECLINAÇÃO

CASO

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

várias terminações

es

VOCATIVO

Igual ao nominativo

es

GENITIVO

is

um ou ium

DATIVO

i

ibus

ABLATIVO

e

ibus

ACUSATIVO

Em

es

NEUTROS DA TERCEIRA DECLINAÇÃO

1. Terminados em E, AL e AR:

CASO

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

e – al - ar

ia

VOCATIVO

Igual ao nominativo

ia

GENITIVO

is

ium

DATIVO

i

ibus

ABLATIVO

i

ibus

ACUSATIVO

Igual ao nominativo

ia

OUTROS NOMES NEUTROS DA TERCEIRA DECLINAÇÃO

CASO

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

várias terminações

a

VOCATIVO

Igual ao nominativo

a

GENITIVO

is

um

DATIVO

i

ibus

ABLATIVO

e

ibus

ACUSATIVO

Igual ao nominativo

a

6. QUARTA DECLINAÇÃO

SINGULAR

PLURAL

|

m. e f.

neutro.

m. e f.

neutro

NOMINATIVO

us

U

NOMINATIVO

us

ua

VOCATIVO

us

U

VOCATIVO

us

ua

GENITIVO

us

U (ou us)

GENITIVO

uum

uum

DATIVO

ui

U

DATIVO

ibus

ibus

ABLATIVO

u

U

ABLATIVO

ibus

ibus

ACUSATIVO

um

U

ACUSATIVO

us

ua

7. QUINTA DECLINAÇÃO

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

Es

es

VOCATIVO

Es

es

GENITIVO

Ei

erum

DATIVO

Ei

ebus

ABLATIVO

E

ebus

ACUSATIVO

Em

es

ADJETIVOS DE PRIMEIRA CLASSE(bonus, a, um)

SINGULAR

masc. 2ª decl.

f. (1ª)

n. (2ª)

NOMINATIVO

bonus

Bona

bonum

VOCATIVO

bone

Bona

bonum

GENITIVO

boni

bonae

boni

DATIVO

Bono

bonae

bono

ABLATIVO

Bono

Bona

bono

ACUSATIVO

Bonum

Bonam

bonum

PLURAL

masc. 2ª decl.

f. (1ª)

n. (2ª)

NOMINATIVO

boni

bonae

bona

VOCATIVO

boni

bonae

bona

GENITIVO

Bonorum

Bonarum

bonorum

DATIVO

bonis

bonis

bonis

ABLATIVO

bonis

bonis

bonis

ACUSATIVO

bonos

bonas

bona

1ª CONJUGAÇÃO (amo, are)

Presente – voz ativa

amo

Amo

amas

Amas

amat

Ama

amamus

amamos

amatis

Amais

amant

Amam

Presente - voz passiva

amor

sou amado

amaris

és amado

amatur

é amado

amamur

somos amados

amamini

sois amados

amantur

são amados

Pretérito imperfeito – voz ativa

amabam

Amava

amabas

Amavas

amabat

Amava

amabamus

Amávamos

amabatis

Amáveis

amabant

Amam

voz passiva

amabar

era amado

amabaris

eras amado

amabatur

era amado

amabamur

éramos amados

amabamini

éreis amados

amabantur

eram amados

VERBO SUM (ESSE)

Indicativo Presente

sum

sou

es

és

est

é

sumus

somos

estis

sois

sunt

são

Imperfeito do indicativo

eram

era

eras

eras

erat

era

eramus

éramos

eratis

éreis

erant

eram

Pretérito Perfeito

fui

fui

fuisti

foste

fuit

foi

fuimus

fomos

fuistis

fostes

fuerunt

foram

Pretérito mais-que-perfeito

fueram

fora

(tinha sido)

fueras

foras

(tinhas sido)

fuerat

fora

(tinha sido)

fueramus

fôramos

(tínhamos sido)

fueratis

fôreis

(tínheis sido)

fuerant

foram

(tinham sido)

LECTIO XV - QUINTA DECLINAÇÃO

É a última das declinações latinas, com poucos nomes, em que se destacam praticamente dois apenas: res = coisa e dies (dia). O nominativo singular tem uma só terminação, es, e abrange nomes exclusivamente femininos.


QUINTA DECLINAÇÃO

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

es

es

VOCATIVO

es

es

GENITIVO

ei

erum

DATIVO

ei

ebus

ABLATIVO

e

ebus

ACUSATIVO

em

es


Exemplos:


Res = coisa

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

res

res

VOCATIVO

res

res

GENITIVO

rei

rerum

DATIVO

rei

rebus

ABLATIVO

re

rebus

ACUSATIVO

rem

res


Dies = dia

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

dies

dies

VOCATIVO

dies

dies

GENITIVO

diei

dierum

DATIVO

diei

diebus

ABLATIVO

die

diebus

ACUSATIVO

diem

dies

São esses os dois únicos nomes da 5ª Declinação com flexões completas. Os demais, em geral, não possuem o plural e alguns no plural só se declinam nas formas es (nominativo, vocativo e acusativo).

Exemplo:


Pernicies = ruína – (fem.)

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

pernicies

pernicies

VOCATIVO

pernicies

pernicies

GENITIVO

perniciei

---------

DATIVO

perniciei

---------

ABLATIVO

pernicie

---------

ACUSATIVO

perniciem

pernicies


OBSERVAÇÕES SOBRE A QUINTA DECLINAÇÃO



  1. dies

No singular, quando significa as 24 horas é masculino

Quando significa prazo, tempo, dia fixo, ocasião é feminino.

Quando posposto às preposições ante, post, ad seguidas de um demonstrativo é feminino.

No plural é sempre masculino.


2. meridies = meio dia

É sempre masculino e não tem plural.


3. Nomes que pertencem ao mesmo tempo à Primeira e Quinta Declinação

Há nomes com duas formas, uma na Quinta Declinação (materies, barbáries, luxuries...) e outra na Primeira Declinação (materia, barbaria, luxuria...). No singular estes nomes podem ser declinados por quaisquer destas declinações; no plural, somente pela Primeira Declinação.


VOCABULÁRIO

Amo, are (trans. direto) = gostar de

Ars, artis = arte

Bonum, i (n.) = bem

Dies, ei = dia (§120 obs1)

Domina, ae = senhora

Durities, ei = dureza

Ferrum, i (n.) = ferro

Festus, a, um = festivo, de festa

Fides, ei = fidelidade, fé

Fortuna, ae = sorte

Fundamentum, i (n.) = fundamento

Ignis, is (§113, 3) = fogo

Justia, ae = justiça

Malum, i (n.) = mal

Metus, us (m.) = medo

Poesis, is (113,2) = poesia

Puella, ae = menina

Puer, eri = menino

Res, rei = coisa

Si = se (conjunção)

Signum, i (n.) = sinal, índice

Spes, spei = esperança

Tempero, are = abrandar


27. Traduzir em português

  1. Pueri et puella dies festos amant.
  2. Ferri durities temperatur igne, hominum poesi et artibulus.
  3. Parentum et praeceptorum adhorationes incitamenta sunt pueris.
  4. Fortuna est rerum domina.
  5. Si spes est signum boni, mali signum est metus.


Respostas:

Os estímulos dos pais e mestres são incentivos para os meninos.

O menino e a menina gostam de dia festivo.

A dureza do ferro é abrandada pelo fogo, a dos homens pela poesia e pelas artes.

A Fortuna é a senhora das coisas.

Se a esperança é o signo do bem, o medo é o signo do mal.


VOCABULÁRIO

causa = causa, ae

certo = certus, a, um

César = Caesar, aris

Chefe = princeps, cipis

Coisa = res, rei

De boa família = ingenuus, a, um

Dia = dies, ei

Esperança = spes, ei

Explicar = explico, are

Face = facies, ei

Fidelidade = fides, ei

Fronte = frons, ntis

Gauleses = Galli, orum

História = historia, ae

Humano = humanus, a, um

Incerto = incertus, a, um

Morte = mors, mortis (f.)

Nobres = optimates (§114, c)

Olho = oculus, i

Parte = pars, partis

Penhor = pignus, oris (n.)

Refém = obses, obsidis

Seus = suus, a, um

Sólido = solidus, a, um

Vão (adj.) = vanus, a, um


28. Traduzir em Latim

  1. A história explica as coisas e as causas das coisas.
  2. Suas esperanças são vans.
  3. A morte é certa, incerto é o dia da morte.
  4. A fronte e os olhos são partes da face humana.
  5. Os reféns dos gauleses de boa família eram para César sólidos penhores de fidelidade dos chefes e dos nobres.


Respostas:

Rerum causam et causam historiae explicat.

Spes suae vanae sunt.

Mors certa est, incerta mortis dies est.

Faciei humanae frons et oculus partes sunt.

Igenui Gallorum obses Caesaris fidei pignus solidum principium et optimatium erant.

LECTIO XIV - QUARTA DECLINAÇÃO


QUARTA DECLINAÇÃO

Pertencem a esta declinação os nomes masculinos e femininos terminados em “us” (genitivo singular também em “us”) e alguns nomes neutros terminados em “u” (genitivo singular também em “u”). Portanto, para saber se o nome pertence à segunda ou quarta declinação, basta prestar atenção no genitivo singular.

Quarta declinação

SINGULAR

PLURAL

|

m. e f.

neutro.

m. e f.

neutro

NOMINATIVO

us

u

NOMINATIVO

us

ua

VOCATIVO

us

u

VOCATIVO

us

ua

GENITIVO

us

u (ou us)

GENITIVO

uum

uum

DATIVO

ui

u

DATIVO

ibus

ibus

ABLATIVO

u

u

ABLATIVO

ibus

ibus

ACUSATIVO

um

u

ACUSATIVO

us

ua

Exemplos:

Fructus

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

Fructus

fructus

VOCATIVO

Fructus

fructus

GENITIVO

Fructus

fructuum

DATIVO

Fructui

fructibus

ABLATIVO

Fructu

fructibus

ACUSATIVO

Fructum

fructus

Genu – joelho (neutro)

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

Genu

genua

VOCATIVO

Genu

genua

GENITIVO

genu (ou genus)

genuum

DATIVO

Genu

genibus

ABLATIVO

Genu

genibus

ACUSATIVO

Genu

genua

DECLINAÇÃO DE JESUS E DOMUS

JESUS

NOMINATIVO

Jesus

VOCATIVO

Jesu

GENITIVO

Jesu

DATIVO

Jesu

ABLATIVO

Jesu

ACUSATIVO

Jesum

Domus = casa (fem.)

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

Domus

domus

VOCATIVO

Domus

domus

GENITIVO

domus (ou domi)

domuum (ou dpmorum)

DATIVO

Domui

domibus

ABLATIVO

domo (raramente domu)

domibus

ACUSATIVO

Domum

domos (raramente domus)

DATIVO E ABLATIVO PLURAL EM UBUS

Os seguintes nomes apresentam esta irregularidade:

Acus (fem.) = agulha

Arcus (m.) = arco

Artus (m.) = membro

Lacus (m.) = lago

Partus (m.) = parto

Pecu (n.) = rebanho

Quercus (f.) = carvalho

Specus (m e f) = caverna

Tribus (f.) = tribo

Obs. Neru (espeto) e portus (porto, masc.) têm esses casos em ubus ou ibus. Pecu existe também na terceira declinação pecus, oris (neutro).

VOCABULÁRIO

Bellum, i (n.) = Guerra

Casus, us = acaso

Copia, ae = abundância

Divino, are = pressagiar

Dominus, i = senhor

Domus (§ 117) = casa

Etiam = também

Exitus, us (m.) = resultado

Fortuna, ae (f.) = fortuna, sorte

Fructus, us (m.) = fruto

Herba, ae = erva

Incertus, a, um = incerto, duvidoso

Ludibrium, ii (n.) = capricho

Malus, a, um = mau

Obnoxius, a, um = sujeito, submetido (rege dativo)

Pecu, u (n.) = rebanho

Regius, a, um = régio

Varius, a, um = inconstante.

25. Traduzir em português

  1. Bellorum exitus incerti sunt.
  2. Magnam fructuum copiam divinabamus.
  3. Ludibria fortunae et casus varia sunt.
  4. Etiam domini domuum regiarum casibus fortunae obnoxii sunt.
  5. Malae herbae pecubus noxiae sunt.

Os resultados das guerras são incertos.

Pressagiávamos a grande abundância dos frutos.

Os caprichos da sorte e os acasos são inconstantes.

As fortunas dos régios senhores das casas também são submetidas aos acasos.

As ervas más são nocivas para o rebanho.

VOCABULÁRIO

Alegrar = delecto, are

Assolar = vasto, are

Campo = ager, gri

Constituir = sum, esse

Corpo = corpus, oris (n.)

Estar = sum, esse

Exército = exercitus, us (m.)

Força = robur, oris (n.)

Lavrador = agrícola, ae (m.)

Membro = artus, us (m.)

Meus = meus, a, um

Movimento = motus, us (m.)

Pai = pater, tris (§104)

Primavera = ver, veris (n.)

Romano = romanus, a, um

Vantajoso, commodus, a, um

Veterano = veteranus, i

Volta = reditus, us (m.)

26. Traduzir em latim

  1. Os veteranos constituíam a força dos exércitos romanos.
  2. Os exércitos assolam os campos de meu pai.
  3. Os movimentos do corpo são vantajosos aos membros.
  4. Estou em casa.
  5. A volta da primavera alegra os lavradores.

Romani exercituum veterani rubor fuerunt.

Exercitus agrios patris meorum vastant.

Corporis motus artus commodi sunt.

In domo sum.

Veris reditus agricolas delectat.

TERCEIRA DECLINAÇÃO - LECTIO XIII

TERCEIRA DECLINAÇÃO

CASO

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

Várias terminações

es

VOCATIVO

Igual ao nominativo

es

GENITIVO

Is

um ou ium

DATIVO

I

ibus

ABLATIVO

E

ibus

ACUSATIVO

Em

es

PALAVRAS PARISSÍLABAS = IGUAL Nº DE SÍLABAS NO SINGULAR DO NOMINATIVO E GENITIVO.

EX:

Auris (nom.) – auris (gen.) / 2 sílabas em ambos os casos;

Volucris – volucris / 3 sílabas.

PALAVRAS IMPARSSÍLABAS = DIFERENTE Nº DE SÍLABAS NOS DOIS CASOS.

EX:

Dux (nom.) – ducis (gen.) / 1 sílaba no nominativo e duas no genitivo,

Societas – societais / 4 sílabas no nom. e 5 no genitivo.

REGRA PARA A FORMAÇÃO DO GENTIVO PLURAL

A) Os nomes imparissílabos cujos radicais terminam em uma só consoante tem o genitivo plural em “um”

B) Os nomes parissílabos e imparissílabos cujos radicais termina em duas ou mais consoantes têm o genitivo plural em “ium”

Rex - rei

CASO

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

Rex

reges

VOCATIVO

Rex

reges

GENITIVO

Regis

regum

DATIVO

Regi

regibus

ABLATIVO

Rege

regibus

ACUSATIVO

Regem

reges

Leo - leão

CASO

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

Leo

leones

VOCATIVO

Leo

Leones

GENITIVO

Leonis

Leonum

DATIVO

Leoni

Leonibus

ABLATIVO

Leone

Leonibus

ACUSATIVO

leonem

leonibus

Civis - cidadão

CASO

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

Civis

cives

VOCATIVO

Civis

Cives

GENITIVO

Civis

Civium

DATIVO

Civi

civibus

ABLATIVO

Cive

civibus

ACUSATIVO

civem

cives

Nox - noite

CASO

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

Nox

noctes

VOCATIVO

Nox

noctes

GENITIVO

Noctis

noctium

DATIVO

Nocti

noctibus

ABLATIVO

Nocte

noctibus

ACUSATIVO

noctem

noctes

Ars - arte

CASO

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

ars

artes

VOCATIVO

ars

artes

GENITIVO

artis

artium

DATIVO

arti

artibus

ABLATIVO

arte

artibus

ACUSATIVO

artem

artes

VOCABULÁRIO

Ação = actio, actionis f.

Celebrar = celebro, are

Cor = color, oris m.

Costume = mos, moris m.

Elogiar = laudo, are

Escritor = scritor, oris m.

Flor = flos, floris, m.

Germanos = Germani, orum (plural)

Homem = homo, inis

Imperador = imperator, oris

Orador = orator, oris

Perfume = odor, oris m.

Variado = varius, a, um

17 – Traduzir em latim

1. Os bons costumes dos alunos são elogiados pelo mestre.

2. Os perfumes e as cores das flores são variados.

3. Os escritores romanos louvavam os costumes dos germanos.

4. Os imperadores são amigos dos oradores.

5. As boas ações são celebradas pelos homens bons.

Respostas:

Mores boni discipuli a magistro laudantur.

Odores et floris cores sunt varia.

Scriptores Romanus Germani morem laudabant.

Imperatores oratoris amici sunt.

Actiones bonae a hominibus bonis celebrantur.

VOCABULÁRIO

Flos, floris, m. = flor

Homo, inis = homem

Justus, a, um = justo

Lex, legis = lei

Mos, moris = costume

Nubes, is = nuvem

Obscuro, are = obscurecer

Sol, solis = sol

Sum, esse = ser (§81)

Templum, i (n.) = templo

Victor, oris = vencedor

18. Traduzir em português

1. Bonos discipulorum mores magistri laudant.

2. Boni (nom.) patriae (gen.) homines sunt victores.

3. Sol nubibus obscurator.

4. Dei templa floribus ornatur.

5. Leges justae ab hominibus celebrabantur.

Respostas:

Os professores louvam os bons costumes dos alunos.

Os bons homens da pátria são vencedores.

O Sol é obscurecido pelas nuvens.

O templo de Deus é enfeitado pelas flores.

As leis justas eram celebradas pelos homens.

NOMES EM TER

Certos nomes da 3ª declinação em “ter” perdem o “e” no genitivo e demais casos, o genitivo plural deles termina em “um”:

Pater – patris = pai

Mater – matris = mãe

Frater – fratis – irmão

Accipiter – accipitris = gavião

Exemplo:

Pater = pai

CASO

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

pater

patres

VOCATIVO

pater

patreses

GENITIVO

patris

patrum

DATIVO

patri

patribus

ABLATIVO

Patre

patribus

ACUSATIVO

patrem

patres

Há na terceira declinação um nome muito irregular “Júpiter ou Juppiter”, cujo genitivo é Jovis e declinado somente no singular:

Júpiter

Júpiter

Jovis

Jovi

Jove

Jovem

IMPARISSÍLABOS EM “S”

Os imparissílabos em “s” no genitivo perdem ou permanecem com a consoante final do radical no nominativo, ou são transformados, nos seguintes casos:

Labial

b, p, m

Permanece

Gutural

g, c

Fundem-se (=x)

Dental

d, t, n

desaparece

Exemplos:

Labial – plebis - plebs

Gutural – Regis – rex (g+s = x)

Dental - dentis - dens

Como encontrar o nominativo nesses casos?

Vamos examinar a palavra custodibus:

Ibus é a desinência; resta custod, d é dental e deve desaparecer, logo estamos tratando do nome custos.

VOCABULÁRIO

Custos, odis = guarda

Dux, ducis = comandante, general, chefe

Firmo, are = assegurar

Foedus, eris = tratado

Gratus, a, um = agradável

Laus, laudis (f.) = louvor, elogio

Lex, legis = lei

Miles, itis = soldado

Noxius, a, um = prejudicial

Obses, idis = refém

Pater, tris = pai

Reverentia, ae = respeito

Rex, regis = rei

Sacerdos, otis = sacerdote

Semper 9adv.) = sempre

Signum, i (n.) = sinal

Virtus, utis = virtude

Voluptas, atis (f) = prazer

19 . Traduzir em português:

1. Voluptates hominibus semper noxiae sunt.

2. Magistri laudes discipuli patri gratae fuerunt.

3. Reges sunt militum duces et legum custodes.

4. Obsidum vita reverentiam foederis firmabat.

5. Sacerdotum reverentia signum est virtutis.

Respostas:

Os prazeres são sempre prejudiciais aos homens.

Os elogios do pai do aluno (e) do professor foram agradáveis.

Os reis são chefes dos soldados e guardas das leis.

A vida dos reféns assegurava o respeito ao tratado.

A reverência para os sacerdotes é sinal da virtude.

VOCABULÁRIO

Autoridade = auctoritas, Átis (f.)

Comprido = longus, a, um

Condenar = damno, are

Gavião = accipiter, accipitris

Grato = gratus, a, um

Inverno – hiems, hiemis (f.).

Irmão = frater, fratis

Lição = lectio, onis

Noite = nox, noctis

Procedimento – mores, morum (m.) plural

Proporcionar = paro, are

Ser (verbo) = sum

Soldado = miles, militis

20. Traduzir em latim

1. As noites do inverno são compridas.

2. O rei condena o procedimento do filho.

3. As asas dos gaviões são variadas.

4. A autoridade do rei é grata aos soldados.

5. Grande alegria era proporcionada aos mestres pelas lições de teu irmão.

Respostas:

Noctes hiemis longae sunt.

Rex filii mores damnat.

Alae accipitrum variae sunt.

Regis auctoritas militum grata est.

Laetitia magna magistrorum lectibus fratis tui parabatur.

NEUTROS DA TERCEIRA DECLINAÇÃO

1. Terminados em E, AL e AR:

CASO

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

e – al - ar

ia

VOCATIVO

Igual ao nominativo

ia

GENITIVO

is

ium

DATIVO

i

ibus

ABLATIVO

i

ibus

ACUSATIVO

Igual ao nominativo

ia

Exemplos:

Mare = mar

CASO

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

mare

maria

VOCATIVO

mare

maria

GENITIVO

maris

marium

DATIVO

mari

maribus

ABLATIVO

mari

maribus

ACUSATIVO

mare

maria

Animal = animal

CASO

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

Animal

animalia

VOCATIVO

Animal

animalia

GENITIVO

Animalis

animalium

DATIVO

Animali

animalibus

ABLATIVO

Animali

animalibus

ACUSATIVO

Animal

animalia

Exemplar = cópia, exemplar

CASO

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

Exemplar

exemplaria

VOCATIVO

Exemplar

exemplaria

GENITIVO

Exemplaris

exemplarium

DATIVO

Exemplari

exemplaribus

ABLATIVO

Exemplari

exemplaribus

ACUSATIVO

Exemplar

exemplaria

IMPORTANTE – Pertencem a este grupo:

Far, farris = trigo

Hepar, hepatis = fígado

Jubar, jubaris = explendor

Nectar, nectaris = néctar

Rete, retis = rede

Sal, salis = sal.

Esses neutros têm o ablativo singular em “e”.

OUTROS NOMES NEUTROS DA TERCEIRA DECLINAÇÃO

CASO

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

Várias terminações

a

VOCATIVO

Igual ao nominativo

a

GENITIVO

Is

um

DATIVO

I

ibus

ABLATIVO

E

ibus

ACUSATIVO

Igual ao nominativo

a

EXEMPLO:

Flumen = rio

CASO

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

Flumen

flumina

VOCATIVO

Flumen

flumina

GENITIVO

Fluminis

fluminum

DATIVO

Flumini

fluminibus

ABLATIVO

Flumine

fluminibus

ACUSATIVO

Flumen

flumina

NEUTROS DE ORIGEM GREGA TERMINADOS EM “MA”

Os radicais destas palavras sempre agregam um “t” depois da terminação “ma”: thema, thematis; poema, poematis; diploma, diplomatis, etc.

Embora o dativo plural destes neutros seja em “is”, com se fossem da segunda declinação e o genitivo plural também da 2ª, em “orum”, eles podem aparecer com as mesmas desinências regulares da 3ª declinação. Exemplo, vejamos o caso da palavra poema que tem o mesmo significado em português:

Poema = poema

CASO

SINGULAR

PLURAL

NOMINATIVO

Poema

poemata

VOCATIVO

Poema

poemata

GENITIVO

Poematis

Poematorum ou poematum

DATIVO

Poemati

Poematis ou poematibus

ABLATIVO

Poemate

Poematis ou poematibus

ACUSATIVO

Poema

poemata

VOCABULÁRIO

Adhortatio, onis = exortação

Animal, alis (n.) = animal

Attentus, a, um = atencioso, cuidadoso, vigilante

Captivus, i = escravo, prisioneiro

Diligenter = diligentemente

Dubius, a, um = duvidoso, incerto

Futurus, a, um = futuro

Incitamentum, i (n.) = estímulo, incentivo

Maré, maris (n.) = mar

Omen, ominis (n.) = presságio

Onus, eris (n.) = encargo, peso, obrigação

Ovile, ovilis (n.) = ovil, redil

Parentes, um (plural) = pais

Periculosus, a, um = perigoso.

Praeceptor, oris = preceptor

Purgo, are = limpar

Saepe (adv.) = muitas vezes, com freqüência

Suile, suiles = chiqueiro, pocilga

Tempus, oris (n.) = tempo

Villicus, i = feitor, camponês

1. Traduzir em português

1. Magna maris animalia nautis saepe periculosa sunt.

2. Villici attenti ovilia et sulia diligenter purgant.

3. Parentum et praeceptorum adhotationes incitamenta sunt pueris.

4. Omen temporis futuri dubium est.

5. Magna sunt onera captivorum.

Respotas:

Os grandes animais do mar freqüentemente são perigosos para os marinheiros.

Os cuidadosos camponeses diligentemente limpam o redil e a pocilga.

As exortações aos meninos são estímulos para os pais e preceptores.

O presságio do tempo futuro é duvidoso.

Os grandes pesos são para os prisioneiros.

PARTICULARIDADES DA TERCEIRA DECLINAÇÃO

1. Nomes com o acusativo em im ou em e ablativo em i ou e:

a) Acusativo em im e ablativo em i, nomes próprios geográficos em isTiberis (Tibre), Neapolis (Nápoles), Tanais (Tânias ou Dom), Tripolis (Trípole), Sybaris (Síbaris).

b) Acusativo em im, mas o ablativo pode ser em i ou eArar, Araris (Arar ou “Saona”), e Liger, Ligeris (Líguer ou Loire).

c) Os seguintes nomes comuns seguem a regra anterior:

Amussis = nível, régua, esquadro (ad amussim = à risca, com exatidão)

Basis = pedestal

Buris = rabiça do arado

Febris = febre

Poesis = poesia

Puppis = popa

Ravis = rouquidão

Securis = machado

Sitis = sede

Turris = torre

Tussis = tosse

Vis = força, violência, ataque (o plural é: vires, virium, viribus)

d) Acusativo em em mas o ablativo tanto pode sem em e como em i:

Aminis = rio

Anguis = serpente

Avis = ave (ablativo em i quando significar presságio)

Civis = cidadão

Classis = armada

Ignis = fogo (ablativo em i nas expressões consagradas)

Navis = navio, nau

Ovis = ovelha

2. Genitivo plural irregular

a) tem o genitivo plural em um os seguintes parissílabos:

canis, is = cão

juvenis, is = moço, jovem

panis, is = pão

senex, senis = ancião, velho

stgrues, is = montão

b) O genitivo plural em ium os seguintes imparissílabos:

Dos, dotis (f.) = dote

Fauces (f. plur.) = fauces

Glis, gliris (m.) = arganaz (ratazana)

Lis, litis (f.) = demanda, pleito, luta

Mas, maris = macho

Mus, muris = (m. e f.) = rato

Nix, nivis = neve (plural nives, flocos de neve)

Nostras, nostratis = que é de nosso país

Trabs, trabis = trave

Vestras, átis = que é de vosso país

c) Fazem no genitivo plural ium ou um

Adolescens, adlolescentis (m. e f.) = adolescente

Apis, is = abelha

Cliens, clientis = cliente

Fraus, fraudis = fraude

Laus, laudis (f.) = louvor

Mensis, is (m.) = mês

Optimates (pl.) = optimates

Parentes (m.) = pais

Renes (m. pl.) = rins

Sedes, sedis = cadeira, assento

Vates, vatis = adivinho

Volucris, is = pássaro

Arpinates pl. = arpinates

Penates pl. = deuses penates

Quirites (plural) = quirites

Samnites (plural) = samnitas

d) Têm dois significados, um no plural e outro no singular

SINGULAR

Aedes ou aedis, is (f.) = templo

Carcer, eris = ´carcere

Facultas, átis = faculdade

Finis, is (m. e f.) = fim

Naris, is (f.) = fossa nasal

Ops, opis (f.) = auxílio

Pars, partis = parte

Sal, salis = sal (§ 110)

Sors, sortis = sorte

PLURAL

Aedes, ium = casa

Carceres = barras de ferro

Facultates = bens, riqueza

Fines = confins, território

Nares = nariz

Opes = poder, riqueza

Partes = partido, papel de teatro

Sales = sais, argúcias

Sortes = respostas do oráculo

e) Só se usam no plural

Cervices, icum = nuca (às vezes no singular: cervix, icis)

Fauces, faucium = garganta ( às vezes no ablativo singular: fauce)

Fides, fidium = lira ( às vezes no singular: fidis, is)

Fores, forium = porta

Fruges, um (f.) = frutos da terra

Furfures, um = farelo

Majores, um = antepassados

Moenia, ium = muralhas

Preces, precum = preces ( às vezes no ablativo singular: prece)

Verbera, rum = açoite, vara, surra ( às vezes no singular: verber, eris, n.)

Gades, ium = Gades (Cádis)

Sardes, ium = Sardes

Bacchanalia, ium ou orum = Bacanais...

(... outras festas pagãs).

VOCABULÁRIO

Aliado = socius, ii

Alto = altus, a, um

Áspero = confragosus, a, um

Caminho, iter, itineris (n.).

Cavaleiro = eques, equitis

Cavalo, equus, i

Cônsul = consul, consulis

Dar = do, dare

Espora = calcar, aris (n.)

Homero = Homerus, i

Honra = honor, oris (m.)

Incitar = incito, are

Indicar = indico, are

Montanha = mons, montis (m.)

Nome = nomen, nomis (n.)

Palavra = verbum, i (n.)

Palavra – verbum, i (n.)

Poema = poema, poematis (n.)

Tema = thema, thematis (n.)

2. Traduzir em latim

1. Os caminhos das montanhas altas são ásperos.

2. As esporas dos cavaleiros incitam os cavalos.

3. As palavras são indicadas pelo tema.

4. Os nomes são dados aos aliados pelos cônsules.

5. Aos poemas de Homero grandes honras são dadas.

Montum alta itenera confragosa sunt.

Equitum calcaria equos incint.

Verba themate indicantur.

Sociis noma a consilibus dantur.

Homeri poemata honores magni dantur.

VOCABULÁRIO

Angustus, a, um = apertado, estreito

Arpinates, atium = arpinates

Canis, is = cão

Carus, a, um = caro

Custodia, ae = guarda

Fidus, a, um = fiel

Finis, is (sing.) = fim

Fines = confins, território

Foramen, inis (n.) = buraco

Glis, gliris = arganaz

Mus, muris = rato

Sedo, are = matar, extinguir

Senex, senis = velho, ancião

Sitis, is = sede

Tussis, is = tosse

Vexo, are = atormentar

23. Traduzir em português

1. Aqua sitim sedat.

2. Senes vexantur tussi.

3. Fida canum custodia agricolis cara est.

4. Murium et glirium foramina parva sunt.

5. Fines Arpinatium angusti erant.

A água mata a sede. (Sitis tem o acusativo singular em im).

Os velhos são atormentados pela tosse.

A guarda fiel dos cães é cara para os agricultores.

Os buracos dos ratos e da ratazana são pequenos.

O território dos arpinates era estreito.

VOCABULÁRIO

Atormentar = vexo, are

Antonius, i = Antonio

Cansado = fessus, a, um

Corpo = corpus, corporis (n.)

Desejar = desidero, are

Doença, morbus, i (m.)

Fome = fames, is

Força = vis, vis; o plural é vires, virium

Honra = honor, honoris (m.)

Matar = sedo, are

Muitas vezes = saepe

Nápoles = Neapolis, is

Optimates = optimates (§ 114, c)

Prejudicial = noxius, a, um

Roma = Roma, ae

Sede – sitis, is

Soldado = miles, itis

3. Traduzir para o Latim

1. Os agricultores cansados matam a sede.

2. Antonio desejava Roma e Nápoles.

3. Muitas vezes os soldados são atormentados pela fome e pela sede.

4. As doenças são prejudiciais às forças do corpo.

5. Grande foi a honra dos optimates.

Agricolae fessi sitim sedant.

Antonius Romam et Neapolim desiderabat.

Saepe miles fame et siti vexantur.

Corporis virium morbi noxii sunt.

Magnus honor optimatium fuit.

Exercícios finais da primeira e segunda declinação

VOCABULÁRIO

Audacia, ae (f.) = audácia, ousadia; valor, coragem.

Copia, ae = abundância, uma divindade, riqueza.

Europa, ae = Europa (parte do mundo); filha de Angenor, rei da Fenícia, irmã de Cadmo, raptada por Zeus.

Fama, ae (f.) = renome, reputação, fama. Divindade, filha da Terra;possuía numerosos olhos e ouvidos que tudo viam e ouviam, e outras tantas bocas para o propalar.

Germânia, ae = Germânia. Parte da Europa limitada pelos rios Reno e Danúbio.

Gloria, ae = renome, fama, reputação. No plural, títulos de glória.

Habent = têm.

Habet = tem.

Íncola, ae = morador, habitante.

Inimicitia, ae (f.) = inimizade, ódio, aversão.

Inopia, ae (f.) = falta, carência privação, pobreza.

Italia, ae = Itália, península ao Sul da Europa.

Iustitia, ae (f.) ou Justitia, ae = Justiça.

Modéstia, ae = moderação, medida, discrição, pudor, decência.

Persae, arum (m.) = Persas.

Pigritia, ae (f.) = lentidão, vagar, preguiça.

Planta, ae (f.) = planta ou sola do pé.

Poena, ae = expiação, castigo, punição.

Poenus, a, um = Cartaginês, africano.

Potentia, ae (f.) = força, poder, autoridade, virtude.

Praeda, ae (f) = despojos, proveito, ganho, lucro, pilhagem, roubo.

Puella, ae (f.) = menina, moça, querida, amada.

Pugna, ae (f.) = combate, batalha, luta, rixa.

Sapientia, ae (f.) = inteligência, aptidão.

Scriba, ae (m.)= secretário, escriba.

Sicília, ae (f.) = Sicília, ilha do Mediterrâneo.

Silva, ae = selva, floresta, mata, bosque, arvoredo.

Terra, ae (f.) = terra, a terra firme, planeta terra, região, solo, terreno.

Exercício 1A – Traduza em português

1. Italia est terra Europae.

2. Sicilia est insula Italiae.

3. Regina habet coronam.

4. Aquilae habent alas.

5. Insula est patria nautarum.

6. Sapientia est gloria incolarum Graeciae.

7. Victoria est causa laetitiae.

8. Modestia est gloria puellarum.

9. Persae habent famam iustitiae.

10. Feminae nautarum habent copiam gallinarum.

11. Inimicitiae incolarum Graeciae sunt causa pugnarum.

12. Germania habet copiam silvarum.

13. Patientia et audácia copiarum sunt causa potentiae patriae.

14. Fama modestiae est corona feminarum.

15. Filiae agricolae sunt ancillae.

16. Silvae habent copiam plantuam.

17. Poena pigritiae est inopia.

18. Scribae habent mensas.

19. Sapientia poetarum est gloria patriae.

20. Pugna nautarum est causa victoriae, praedae, gloriae,

Respostas:

A Itália é (uma) região da Europa.

A Sicília é (uma) ilha da Itália.

A rainha tem a coroa.

As águias têm asas.

A ilha é a pátria dos marinheiros.

A inteligência (sabedoria) é a fama dos habitantes da Grécia.

A vitória é a causa da alegria.

A modéstia é a glória das moças.

Os persas têm a reputação de justiça.

As mulheres dos marinheiros têm abundância de galinhas.

As inimizades dos habitantes da Grécia são a causa das rixas.

A Germânia tem abundância de florestas.

Das riquezas, paciência e coragem são a causa do poder da pátria.

A reputação decente é a coroa das mulheres.

As filhas dos agricultores são escravas.

As florestas têm abundância de plantas.

O castigo da preguiça é a pobreza.

Os secretários têm as mesas.

A inteligência dos poetas é a glória da pátria.

A luta dos marinheiros é a causa da vitória, do lucro (e) da glória.

VOCABULÁRIO

Bonus, a, um = bom

Discipulus, i – discípulo

Ingratus, a, um = ingrato

Liber, bri = livro

Magister, tri = mestre, professor

Meus, a, um = meu

Perniciosus, a, um = pernicioso, prejudicial.

Proelium, ii (n.) = combate

Puer, i = menino

Sed (conj.) = mas

Socer, eri = sogro

Tuus, a, um = teu

13. Traduzir em português

1. Libri bonis pueris boni sunt.

2. Magister meus amici mei discipulus fuit.

3. Socer tuus agricola fuit et agricolas amat.

4. Pueri, ingrati estis.

5. Proelium non magistris sed pueris perniciosum fuerat.

Bons livros são para os bons meninos.

Meu professor foi discípulo do meu amigo.

Teu sogro foi agricultor e ama os agricultores.

Sois ingratos, meninos.

O combate tinha sido prejudicial para os meninos, mas não para os mestres.

VOCABULÁRIO

Alegre = laetus, a, um

Benéfico = beneficus, a, um

Campo = ager, agri

Chuva = pluvia, ae

Conhecido = notus, a, um.

Dinheiro = pecúnia, ae (f.).

Escrito = scriptum, i (n.).

Genro = gener, eri

Latino = latinus, a, um

Língua = lingua, ae

Prejudicial – noxius, a, um; pernicosus, a, um.

Varão = vir, viri

Variado = varius, a, um

Vocábulo = vocabulum, i (n.).

Vulgo = vulgus, i (n.).

14. Traduzir em latim

1. Muitos vocábulos da língua latina são conhecidos para os meus discípulos.

2. O dinheiro não é benéfico para meu genro.

3. Os escritos dos varões tinham sido variados.

4. As chuvas foram (pret. perf.) prejudiciais aos campos.

5. O vulgo é alegre.

Respostas:

Vocabula multa lingua latina discipuli mei noti sunt.

Pecunia genero meo beneficus non est.

Scripta virorum varia fuerant.

Pluviae agris noxia fuerunt.

Vulgus laetum est.

VOCABULÁRIO

Auxilium, ii (n.) = auxílio

Belgae, arum = belgas

Celebro, are = celebrar

Expugno, are = subjugar

Galli, orum = gauleses

Mundus, i = mundo, universo

Paro, are = preparar, proporcionar

Poculum, i (n.) = copo

Rogo, are = pedir, rogar

Remani, orum = romanos

Vir, viri = varão, homem

16. Traduzir em português

1. Reginae a poetis celebrantur.

2. Auxilium a viro rogabatur.

3. Pueris bonis auxilia a viro rogabantur.

4. Poculum a servo parabatur.

5. Poculum a servis paratur.

6. Pocula a servis viris parabantur.

7. A pueris bonis laudamur.

8. Mundus luna ilustratur.

9. Libris laetitia pueris paratur.

10. Belgae et Galli, a Romanis expugnamini.

As rainhas são celebradas pelos poetas.

O auxílio era pedido pelo homem.

Os auxílios eram pedidos pelo homem aos bons meninos.

O copo era preparado pelo escravo.

O copo é preparado pelos escravos.

Pocula a servis viris parabantur.

Os copos eram preparados pelos escravos homens.

Sou louvado pelos bons meninos.

O mundo é iluminado pela Lua.

A alegria é proporcionada aos meninos pelos livros.

Belgas e gauleses, sois subjugados pelos romanos.

Exercício de revisão - adjetivos e verbo sum

VOCABULÁRIO

Amicus, i = amigo

Causa, ae = causa

Magnus, a, um = grande

Malum, a, um = mal

Mensa, ae = mesa

Multus, a, um = muito

Parcus, a, um = parco, frugal

Paucus, a, um = pouco

Ruína, ae = ruína

Verus, a, um = verdadeiro


11. Traduzir em português

1. Veri amici pauci sunt.

2. Poetae parcas agricolarum mensas laudant.

3. Pugnae ruinarum magnarum causa sunt.

4. Modestam agricolarum vitam amo.

5. Multorum malorum, domine, causa es.

Respostas:

Os amigos verdadeiros são poucos.

Os poetas louvam as parcas mesas dos agricultores.

As guerras são a causa das grandes ruínas.

Amo a vida modesta dos agricultores.

És a causa, senhor, dos muitos males.


VOCABULÁRIO

Cordeiro = agnus, i

Devorar = devoro, are

Discípulo = discipulus, i

Frugal = parcus, a, um

Gregos = Graeci, orum

Mesa = mensa, ae

Muito (adj.) = multus, a, um

Romanos = Romani, orum

Senhor = dominus, i

Tesouro = thesaurus, i


12. Traduzir em latim

1. As mesas de muitos senhores são frugais.

2. Os verdadeiros amigos são tesouros para a pátria.

3. Os romanos foram (pret. Perf.) discípulos dos gregos.

4. O lobo devora o teu e o meu cordeiro.

5. Tínhamos sido bons amigos dos agricultores.

Respostas:

Mensae domini multi parcae sunt.

Amici veri patriae thesauri sunt.

Romani Graecorum discipuli fuerunt.

Lupus tuus et meus agnus devorat.

Amici boni agricolarum fueramus.

Adjetivos de 1ª classe - exercícios


VOCABULÁRIO

Capillus, i = cabelo

Dominus, i = senhor

Falsus, a, um = falso, postiço

Femina, ae = mulher

Gallina, ae = galinha

Gratus, a, um = grato, agradecido

Indignus, a, um = indigno

Modestus, a, um = modesto

Ovum, i (n.) = ovo

Parvus, a, um = pequeno

Praemium, ii (n.) = prêmio

Puella, ae = moça, menina

9. Traduzir em português

1. Dominus gratus, domini grati (suj.), dominos gratos.

2. Puella modesta, puellarum modestarum, puellis modestis (obj. ind.).

3. Praemium indignum, praemnia indigna (obj. direto).

4. Falsi feminae capilli, falsis feminarum capillis.

5. parvum gallinae ovum (obj. dir.), parvorum gallinarum ovorum.

O agradecido senhor, os agradecidos senhores, os agradecidos senhores.

A modesta moça, das modestas moças, para as modestas moças.

O indigno prêmio, os prêmios indignos.

Os cabelos falsos da mulher, para os cabelos falsos das mulheres.

O ovo pequeno da galinha, dos ovos pequenos das galinhas.

VOCABULÁRIO

Bom = bonus, a, um

Falso = falsus, a, um

Grande = magnus, a, um

Guerra = bella, i (n.).

Mensageiro = nuntius, ii

Meu = meus, a, um

Prêmio = praemium, ii (n.).

Teu = tuus, a, um

Verdadeiro = verus, a, um

10. Traduzir em latim

1. O meu cavalo, dos meus cavalos, para os meus cavalos.

2. Do teu mensageiro, os teus mensageiros (suj.), pelos teus mensageiros.

3. A grande coroa (suj.) da rainha, as grandes coroas (suj.) das rainhas.

4. A verdadeira e falsa guerra, as verdadeiras e falsas guerras.

5. O prêmio do bom aluno, os prêmios dos bons alunos.

Equus meus, equorum meorum, equis meis.

Nuntii tui, nuntii tui, nutiis tuis.

Corona magna reginae, magnae coronae reginae.

Bella vera et falsa, bellae verae et falsae.

Boni alumni praemium, bonorum alumnorum praemia.

Para não confundir a primeira declinação com a segunda nos casos dativo e ablativo plural

Palavras existem nessas duas declinações que têm o caso dativo e ablativo plural iguais, para não confundir, empregamos a terminação “abus” na primeira declinação.

Assim, filia (1ª declinação) e filius (2ª declinação) têm o dativo e ablativo plural filiis. Resolve-se a situação adotando para filia a terminação “abus”, tanto para o datativo e ablativo plural. Portanto: filiabus.

Outras palavras da primeira declinação que seguem essa irregularidade, todas femininas:

Anima, ae, animabus = alma

Dea = deae, deabus = deusa

Filia, ae, filiabus = filha

Liberta, ae, libertabus = livre

Famula, ae, famulabus = serva

Nata, ae, natabus = filha

Mula, ae, mulabus = mula

Equa, ae, equabus = égua

Asina, ae, asinabus = jumenta, burra

Que não devem ser confundidas com essas da segunda declinação, todas masculinas:

Animus, i, animis = espírito

Deus, dei, diis (ou deis) = deus

Filius, ii, filiis = filho

Libertus, i, libertis = livre

Famulus, i, famulis = servo

Natus, i, natis = filho

Mulus, i, mulis = mulo, mu

Equus, i, equis = cavalo

Asinus, i, asinis = burro, jumento

Revisão - exercícios da segunda declinação

Exercícios:

1) Decline as seguintes palavras da segunda declinação:

a) Dominus, i (senhor, masc.)

b) Bellum, belli (guerra, n.)

c) Deus, Dei (Deus)

d) Agnus, agni (cordeiro)

e) Chorus, chori (coro)

f) Filius, filii (filho)

g) Fluvius, fluvii (rio)

Respostas:

a) Dominus, i (senhor - m.) – singular e plural -

Nom.

dominus

domini

Voc.

domine

domini

Gen.

domini

dominorum

Dat.

domino

dominis

Abl.

domino

dominis

Ac.

dominum

domino

b) bellum, belli ( guerra - neutro) – singular e plural -

Nom.

Bellum

Bella

Voc.

Bellum

Bella

Gen.

Belli

bellorum

Dat.

Bello

Bellis

Abl.

Bello

Bellis

Ac.

Bellum

Bella

c) Deus, Dei – singular e plural -

Nom.

Deus

Di ou Dii (raramente Dei)

Voc.

Deus

Di ou Dii (raramente Dei)

Gen.

Dei

Deorum